Premier o pamięci ofiar zbrodni wołyńskiej i wznowieniu ekshumacji
Rocznica 11 lipca i pamięć o ofiarach zbrodni wołyńskiej
11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W tym dniu przypomina się o ludobójstwie dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich i innych narodowościach mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W przekazie władz podkreślono, że wobec ofiar obowiązkiem państwa i społeczeństwa jest prawda, nazwanie winnych oraz jednoznaczne potępienie tej zbrodni. Zaznaczono też, że pamięć o każdej ofierze i o miejscu jej kaźni jest częścią odpowiedzialności wobec bliskich, narodu i państwa polskiego.
W komunikacie zwrócono uwagę, że zamordowani nie mogą pozostać bezimienni i nie mogą zostać bez godnego pochówku. To właśnie ten aspekt został wskazany jako jeden z najważniejszych elementów rozliczania przeszłości i porządkowania pamięci historycznej. Władze zaznaczyły, że bez tego nie da się mówić o pełnym przywróceniu sprawiedliwości wobec rodzin, które przez dziesięciolecia czekały na informacje o losie swoich bliskich. W tym ujęciu pamięć historyczna nie jest tylko gestem symbolicznym, ale także konkretnym działaniem państwa.
Wznowienie poszukiwań i ekshumacji po ponad 80 latach
Premier poinformował, że podjął skuteczne starania o wznowienie po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej na Ukrainie. Zakres tych działań obejmuje także inne polskie ofiary wojen XX wieku, których ciała wcześniej nie zostały godnie pochowane w grobach. Według przekazu rodzinom przyszło czekać na ten moment ponad 80 lat. Władze określiły ten proces jako konieczny do ocalenia pamięci o każdej z tych osób z imienia i nazwiska.
W materiale wskazano, że chodzi o działania prowadzone wobec ofiar, których los przez długi czas pozostawał nieuregulowany. Ekshumacje i poszukiwania mają służyć nie tylko identyfikacji, ale także przywróceniu należnego miejsca pochówku. To ważne również z punktu widzenia rodzin, które przez lata nie miały możliwości zamknięcia tej sprawy w sposób godny i formalny. W tym kontekście państwo polskie przedstawia swoje działania jako obowiązek wobec historii i wobec obywateli.
- 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej.
- Rodziny ofiar czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
- W przekazie mowa także o ofiarach wojen XX wieku na Ukrainie, które nie zostały wcześniej godnie pochowane.
Mur Pamięci w Warszawie i nazwiska odnalezionych ofiar
Zapowiedziano, że w Warszawie powstanie Mur Pamięci z wiecznym ogniem. Na tym miejscu mają zostać umieszczone nazwiska każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Według zapowiedzi ma to być trwały znak pamięci o osobach zamordowanych na wschodzie dawnej Polski i o wszystkich, których los został potwierdzony w toku działań poszukiwawczych. Władze podkreśliły, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z nich.
W takim ujęciu Mur Pamięci ma znaczenie nie tylko symboliczne, ale też państwowe i publiczne. Ma porządkować pamięć o ofiarach i przypominać o skali zbrodni, której nie można redukować do ogólnego hasła. W centrum pozostają imiona i nazwiska, bo to one przywracają ofiarom indywidualny wymiar i oddzielają pamięć historyczną od abstrakcji. Zapowiedź wiecznego ognia ma podkreślać trwałość tego zobowiązania.
Pamięć, prawda i relacje Polski z Ukrainą oraz Europą
W komunikacie znalazło się też ostrzeżenie, że pamięć nie może być sługą nienawiści. Podkreślono, że odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm. Według tej narracji prawda i pamięć mają służyć budowaniu przyszłości wolnej od nienawiści i pogardy. Wskazano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku, pojednana po II wojnie światowej, była możliwa dzięki prawdzie i nazywaniu rzeczy po imieniu.
W przekazie zaznaczono, że każdy, kto chce dołączyć do tej wspólnoty, musi być gotowy na prawdę o przeszłości. Jednocześnie podkreślono odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo dzieci oraz wnuków. Jako wspólne zadanie wskazano tu Polskę, Ukrainę i Europę, a jako podstawę współpracy wymieniono solidarność wobec zagrożeń. Ta solidarność ma opierać się na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei.
"Pamięć nie może być sługą nienawiści. Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu."
Premier polskiego rządu
"Potrzebujemy dziś solidarności wobec wspólnych zagrożeń, a solidarność zbudowana jest na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei."
Premier polskiego rządu
W całym wystąpieniu nacisk położono na połączenie pamięci historycznej z działaniami praktycznymi. Najpierw przypomniano o ofiarach i o obowiązku nazwania zbrodni, potem wskazano na ekshumacje i identyfikację, a na końcu na trwałe upamiętnienie w Warszawie. Taki porządek pokazuje, że sprawa zbrodni wołyńskiej pozostaje jednocześnie kwestią historii, państwowej pamięci i relacji międzypaństwowych. W przekazie końcowym najważniejsze było stwierdzenie, że prawda ma służyć przyszłości, a nie dalszemu podziałowi.